Wednesday, 2 July 2008

Futbol, Savaş, Testosteron

UEFA Euro 2008 Futbol Şampiyonası pazar akşamı sona erdi...

Şampiyon İspanya. En azından oyunuyla bunu hakeden bir ülke kupayı aldığı için mutluyum...

Türkiye, Rusya ile birlikte kupadaki en iyi takımlar arasında, İspanya (ve ne yazık ki) Almanya'nın arkasından 3. lüğü paylaşıyor. Burada konuştuğum her İngiliz'e söylediğim üzere: “Takımımla gurur duyuyorum!” Belki inanmayacaksınız ama burnu havada bildiğimiz İngilizler de çok takdir ediyorlar Türkiye'yi. Belki de kupa dışında kaldıkları için ilk defa bu kadar objektif bir gözle bakabiliyorlar.

Gel gör ki bu futbol. Top yuvarlak... Geçen yazıda Baran'dan gelen yorum çok güzeldi: “Futbol, 22 adamın bir topun peşinde koştuğu ve her zaman Almanlar'ın kazandığı bir oyundur!” Sinir bozucu bir gerçekti ama bu sefer tutmadı. Burada tüm İngilizler, “Almanya'ya karşı oynayan takımı" destekliyor. Zaten eski savaşlar yüzünden araları hep gergin olan bu iki ülke, futbolda da Almanlar'ın sürekli kendilerini penaltılarda yenmesinden dolayı birbirleriyle pek iyi geçinemiyor...

Savaş ve Futbol!

Ne kadar uzak gözüküyor değil mi? Futbol, spor, sportmenlik... Savaş, ölüm, gözyaşı...

Gerçekten de o kadar uzak mı?

Şöyle bir bakıyorum da... Yükselen milliyetçi duygular, olaylara objektif bakamayan bir çift göz, kavga eden sporcular, kavga eden taraftarlar...

Elbette sportmenlik tamamen kaybolmuş falan değil. Spordan sadece zevk alan insanlar da yok değil. Gene de başka bir gözle bakmayı deneyin bir an için. Tüm milletler, medenileşiyoruz. (Güya) Savaşları sona erdirmeye çalışıyoruz. Bu acaba “gerçekten” mümkün mü? Savaşları bitiremeyişimizin sebebi, kendimiz olabilir miyiz? Bütün bunlar, insan denen mahlukatın dünya üzerindeki yan etkilerinden biri olmasın sadece?..

1. ve 2. Dünya Savaşları, küreselleşmenin ilk belirtileriydi belki de. Artık bölgesel savaşlar yapılmıyor, uçakla denizler aşılıyor, gemilerle düşman kıyılarına çıkartmalar yapılıyordu. Gelişen teknoloji sayesinde uzak diyarlara seyahat ederken savaş ekipmanını da yanına alabiliyor, şekil almaya başlayan telekomünikasyon sayesinde uzaktaki birliklerle irtibat kurabiliyordun artık...

Düşününce, bir çocuğun eline bir oyuncak vermişsin de, ne zaman kırılacak diye sınırlarını deniyormuş gibi sanki. Özellikle iletişim ve ulaşım alanındaki ilk gelişmeler genellikle ordu kaynaklıydı. İlk uçak bulunduktan sonra “bununla yolcu taşırız” denmedi, “bununla asker taşırız” dendi... Demek istediğim, insan eline geçen herşeyle savaş yaratmak konusunda benzersiz bir canlı...

Demek ki, bir şekilde, insan savaşı hep kendisi yarattı. Sen benim arazimi aldın, sen benim karıma baktın... Sürekli bir bahane mevcuttu. Savaşmak insanın doğası gibi duruyor bu açıdan.

Roma İmparatorluğu, söylendiğine göre alabilecekleri her yeri aldıktan sonra halkın savaşsızlıktan baş gösteren sıkıntısını gidermek için Coliseum'u inşa edip gladyatör dövüşleri düzenlemeye başlamış...

İnsan dediğin, kan istiyor!

Duyduğum bir başka teoriye göre dünya üzerindeki erkek nüfusu çok yükseldiği zaman savaş baş gösteriyor, savaşla birlikte erkek nüfusu azalıyor, eninde sonunda her savaş bitiyor ve yeni bir süreç başlıyormuş. Bana mantıksız gelmedi.

Benim teorim şu: Dünyadaki tüm savaş ve şiddetin sorumlusu “testosteron”dur. Testosteron, erkeklik hormonu diye de bilinen bir vücut salgısıdır. Erkekte testislerde, kadında yumurtalıklarda üretilir. Ancak bu hormon erkeklerde kadınlara göre 30 kat daha fazla bulunur. Testosteron ergenlikle birlikte erkeklerde üstdüzey salgılanmaya başlar ve ses kalınlaşması, kıllanma gibi erkeksi fiziksel özelliklerin yanı sıra erkeklere özgü davranışların da kaynağıdır. Özetlemem gerekirse erkeğin şiddete yatkınlığı buradan gelmektedir. Bu açıdan baktığınızda testosteron üretimi normal düzeyde olan bir kral ile çok yüksek düzeyde olan bir kralın yönettikleri ülkeler büyük farklılık gösterebilir... Şiddet hormonu olarak da adlandırabiliriz bu hormonu bu durumda.

Yukarıdaki teoriyi benimkiyle birleştirecek olursak, erkek nüfusunun artması = testosteron miktarının artması olacağından, “dünya yüzünde testosteron seviyesi çok arttığında savaşlar patlak vermektedir” diyebiliriz...

Taş, sopa, mızrak, ok, kılıç, tüfek, top, tank, füze derken tüm tarih boyunca savaşan insanlık küresel savaşlar ardından biraz da olsa akıllanıp savaşa karşı bir zihniyet geliştirmiş olsa da halen savaş içerisinde olan bir çok bölge var dünya üzerinde. En “medeni” olan ülkeler (Avrupa ülkeleri, Amerika, belki bizi de katabilirim...) şu anda savaşmıyorlar. (Amerika'nın yediği haltlar bambaşka bir yazı konusu) Onlar, futbol oynuyorlar!

Amerika, Avrupa ve Asya'yı vuran dünya savaşlarına bakalım. 2. Dünya Savaşı 1945 yılında Almanlar'ın kaybetmesiyle biter. En azından artık anlamışlardır, savaş kötüdür.

Peki ya futbol? Kökeni çok eskilere dayansa da 1890'larda İngiltere'de şekil alan modern futbol, 1904 yılında FIFA'nın kurulmasıyla kesin kurallara bağlanmış; 1930'da ilk Dünya Kupası, 1956'da ilk Avrupa Şampiyon Kulüpler Kupası, 1963 yılında ise Avrupa Kupa Galipleri Kupası düzenlenmeye başlanmıştır. Futbola asıl seyirci akını ise 1970'lerden sonra başlamış ve futbol dünyayı etkisi altına almıştır.

1. dünya ülkeleri savaşları geride bırakırken futbolda ciddi bir yükselme olmuştur. Elbette bu hiçbirşeyi kanıtlamaz ama insana “ortada bişiler dönüyo lan!” dedirtmekten de geri kalmaz... Futbol testosteronun yarattığı bir dünya harikasıdır! Savaşlar biterken bu boşluğu futbol doldurmuştur...

Futbolu ne kadar çok sevsem de, savaşmanın kendi doğalarının bir parçası olduğunu bilen/bilmeyen insan ırkının, tatmin etmeye çalıştıkları ilkel duygularının sonucu bu kadar yükseldiği aşikardır. “Fairplay” falan diyoruz, holiganlığa karşı çıkıyoruz, FIFA sert hareketlere karşı her sene daha büyük cezalar koyuyor ama her sene haberlerde en azından bir kaç defa “Bilmemnere stadında seyirciler birbirine girdi, hakem zorlukla kaçabildi.” şeklinde haberlere rastlıyoruz. Belli ki o anda staddaki testosteron miktarı tavan yapmıştır.

Örneğin, 1985'teki Liverpool – Juventus maçı sonrası çıkan olaylarda 33 futbolsever hayatını kaybetmiş, 1988'de Kamantu Stadı'nın çıkışları tıkandığı için 70 izleyici ölmüş, 1989'da da İngiltere Sheffield'da 95 izleyici güvenlik tellerine takılmış ve ezilerek can vermişlerdir. Testosteronun sebep olduğu temel vahşi duygularımızı futbolla tatmin etmeye çalışırken, holigan dediğimiz yaratıklar işin dozajını kaçırıp, ortalığı yeniden savaş alanına çevirmişlerdir...

Ayrıca genellikle kız nüfusunun futbola ilgisiz kalmasını da bu teoriyle açıklayabiliriz. Savaşmak, kazanmak, rekabet etmek gibi duyguları tetikleyen testosteron sonucu desteklediği takımla adeta bütünleşen bir erkek, bir kıza çok manasız gelebilir; çünkü aynı duyguları paylaşabilmesi için gerekli miktarda testosteron damarlarında dolaşmamaktadır. Buna bir de milli takımlar ve milliyetçi duygular eklenince coşagelim alır başını gider... Kızda tık yok!

Bir de sanki futbol insanları, neler döndüğünü biliyormuş gibi bir his uyandı içimde. Futbolcuların sahaya çıkarken taşıdıkları pankartlar her zaman ırkçılık, savaş, şiddet karşıtı. Sanki seyircilere “Neden burada olduğunuzu biliyoruz! Kendinize mukayyet olun!” der gibi...

Ha bunlara rağmen futbol kötü müdür? Elbette değildir. Ordularını savaştırmak yerine karşılıklı satranç oynamayı tercih eden iki kral misali, en azından acısız ve çok daha zevklidir. Söylemek istediğim, bu olan bitenler, bazı duyguları tatmin etmek için kurulmuş bir düzendir. Bu sayede futbol bu kadar yükselmiştir.

“Savaş kötüdür!” derken gözden kaçan bir gerçek, savaşı kimin çıkardığıdır. Savaşı kimin çıkardığına baktığında da asıl soru o densizin savaşı neden çıkardığıdır! Belki de tüm bunların bir kısır döngü içinde oluşu, bunların, insan denen mahlukatın dünya üzerindeki yan etkilerinden biri olduğunun kanıtıdır...

Her halükarda futbol iyidir de insan denen mahlukat ne ayaktır onu bilemiyorum...

IRKÇILIĞA HAYIR! (NO TO RACISM!)
SAVAŞA HAYIR! (NO TO WAR!)
TESTOSTERON DA BİR YERE KADAR!.. (çevirebilen varsa...)

01.07.2008 / salı / 22:46 / oda / masa / kucak üstü
/ portakal / üzüm / çikolata / muz / parasetamol / çikolatalı kahve
/ winamp / shouhcast radio / rockradio1 / scorpion - still loving you

7 comments:

msener said...

eyy gidi fab blogunun mesajını aldığım dakikalarda senin bahsettiğin konuya yakın sayılabilecek bir blogunu yayınını yaptım enteresandır ki senin kapanışındaki No Racism!! cümlesi benim başlığımdı :)
yazından bahsetmek gerekirse testosterona biraz acımasız davranmışsın :p (belki de haklısın)merak ettiğim bişeyden biraz bahsetseydin iyi olurdu (birinci ağızdan duymuş olurduk) ingilterede ırkçılık milliyetçilik ne durumda merak halindeim....???

fab said...

yaa evet! benim için de aynısı geçerli. tam güncelleme mesajını gönderdim, yatıcam, inbox (1) oldu, bu neymiş dedim... meğer mustafa'yla pişti olmuşuz! =DD

http://chemcalite.blogspot.com/2008/07/no-racism.html

şimdi testosterona gelince, biraz acımasız davranmışım gibi gözüküyor ama aslında değil. sadece testosteronun kötü yanlarından bahsettim. bir hormonun nasıl olup da bu kadar büyük fark yaratabileceğini göstermek için. elbette testosteron'un güzel tarafları yadsınamaz! mesela pornografi hakkındaki yazım, testosteronun güzelliklerine adanmış bir yazı sayılabilir pekala. =)

http://fablamaca.blogspot.com/2007/05/paylaamadm-porno-yldzlarn-sizinle.html

gelelim merak konuna. ırkçılık? milliyetçilik? ben burada hiç bir kötü tepkiyle karşılaşmadım henüz. fenerbahçe-chealse maçını tam bir ingiliz pubında izledim ve chealse'yi tutmayanlar benimle birlikte "gooool!" diye bağırdılar. "yok bu türk takımı" demediler. zaten benim görüşüm, ırkçılığı da, savaşları da hükümetler yaratır, milletler değil. herkes geçim, yaşam derdinde. durduk yere kimse kimsenin tavuğuna kış demiyo yani... ha biraz burnu havada bir ırk olduğu doğru. milliyetçilik de belli sınırlar içerisinde kabul edilebilecek bir kavram kesinlikle. ben kötü bir taraf görmedim.

teşekkürler mustafa. cevap verebildim umarım. =)

saygı, sevgi;
fab

fab said...

bir de bu yazım için araştırma yaparken şu ilginç olayı buldum:

http://www.bilgipasaji.com/forum/ilginc-hikayeler-ve-olaylar-259/60538-savas-baslatan-futbol.html

buradan paylaşayım dedim.

Baran said...

evet gerçekten güzel bir yazı olmu$ fab =) linkini verdigin yazı da cok ilginc ve trajikomikmi$ =)

bu yazıdaki yakla$ımı hem senin yapına hem de biyoloji mezunu olmana baglamak yanlı$ olmaz sanırım.. ben de az once vikinglere dair bi belgesel izledim.. belgeselde vikinglerin ingiltereyi i$galinden ve daha sonraki yokolu$larından falan bahsediyodu.. tahminimce vikingler dünya üzerinde en yüksek testosteron seviyesine sahip topluluklardan biriymi$ zamanında =D

ayrıca eger bu açıdan bakarsak dünya üzerinde tarafsızlıgıyla, hayvancılığı ve çikolatalarıyla ün salmı$ sakin(!) isviçrelilerin futbol maçları öncesinde ve esnasında neden bu kadar saldırgan oldugunu da anlayabiliriz.. e adamlar da testosteron üretiyo sonuçta! =D çünkü üretmeseler futbolda da takım kurmak yerine sadece hakem yeti$tirip gene tarafsızlıgını korurdu bence isviçre =P


by the way geçen yorumdan sonra bir alıntı daha yapmak istiyorum:

faithless:
"racism is a weapon of mass destruction"




(özledik seni fab..)

Anonymous said...

Güzel bir yazı olmuş , yıne gulumsedıgım bı suru yerı oldu (;... yaratıcı ve mızahla karısık, aynı zamanda bilmediğim tarihsel bilgilerde edindim, teşekkürler hımmm neyse tamam bu kadar yeter(;

AMA AMA AMA bı noktayı es gecemıycem:

Küreselleşme , kavram olarak yenı olmakla beraber (90 lı yıllarda baslayan) surecı oldukca eskıdır. ???pekı ne kadar dersen ??? kı muhtemelen sormuyosun ama ben yıne de ukalalık yapıp yazıcam (;...1490 lı yıllara uzanıyor...Denızlerın kesfı,(kolomb amcamızın hıkayelerı vardır ya gayet bayık ve bı o kadar da doğru olmayan),uzak kıtalara yolculuk ve ufak ufak baslayan "sömürge" hareketlerı...Ikıncı dalgaysa suan nefes aldıgın topraklarda patlayan "sanayı devrımı" 1890 lar-ticarı kapıtalızm donemı-demıryollarının gelısmesı vesaıre vesaıre!!!!!! veeeeeeeee son dalga: daha dogrusu dıgerlerıne gore daha da guclu olan elektronık devrımı ve hızına yetısılemeyen teknololıjk devrım 80 ler ve doksanlar !!!!...

amma uzun bılgı vermısım yaa, vıkıpedyaya benzemelıyım kısa ve öz :///...herneyse duzeltme yapmadan edemedım kızmıyosun dımı ???...yazının genelını okurken sıkılmadım hatta baya merak ederek okudum...futbol konusu hakkında bılgımin oldukca sıg kaldıgını da görmüş oldum(: !

hande said...

yukarıdakı son yorum bana ait ama ilk başta isimsiz bir yorum bırakmak ıstedım sonra kendı hesabımla gırmeye kalktım ama sıfremı unutmusum , sonra da yenı bır hesap actım (; Kullanıcı adımdan da kım oldugumu anlıyosun artık (; ...Henryse yazınla hıcbır alakası olmayan bu yorumu sılebılırsın (;(;(; !

fab said...

baran,
isviçre hakkındaki tespitin doğru. zira maç öncesi ne kdr gerginlerdi bilmiyorum ama sahada o kadar da futbolla alakalı değillerdi. testosteron da bir yere kadar diyebiliriz burda sanırım. =D

vikingler konusunda ise kesinlikle testosteronal bir sorun vardı diye inanıyorum ben şahsen...

hande,
verdiğin bilgiler için çok teşekkür ediyorum. okurlarım arasında olduğun için de kendimi şanslı görüyorum. yanlış söylüyosam düzelteceksin tabii ki. hiç de gocunmam. =) belki küreselleşmenin savaşlar üzerindeki etkisi diyebiliriz benim bahsettiğim şeye. gelişen teknolojik silahlar sebebiyle dünyanın birbirine girmesi. sadece sınır sahibi olanların savaşmasından daha öte bir kıyım... bahsettiğim buydu benim. ölümcül boyutta küreselleşme...

Related Posts with Thumbnails